اهمیت درخت نر در باغ پسته

اهمیت درخت نر در باغ پسته

اهمیت درخت نر در باغ پسته زمانی مشخص میشود که بدانیم پسته گیاهی دو پایه است و گلهاي نر و ماده آن روي شاخه هاي یکساله درختان نر و ماده مجزا تشکیل میشود بنابراین تولید محصول پسته نیازمند وجود هر دو نوع درخت نر و ماده در محل باغ و انجام فرآیند گرده افشانی و تلقیح میباشد هر دانه گرده داراي یک هسته رویشی و دو هسته زایشی میباشد. زمانی که کلاله گلهاي ماده که سه شاخهاي و به رنگ سبز-زرد است از محور خوشه آشکار میشود، دوره پذیرش دانه گرده و فرآیند گرده افشانی آغاز میگردد.

اهمیت درخت نر در باغ پسته

دانه هاي گرده با کمک باد از درختان نر بر روي کلاله مرطوب و چسبناك گلهاي درختان ماده انتقال داده شده و شروع به جوانه زنی میکنند پس از جوانه زنی، لوله گرده شروع به رشد کرده و با عبور از قسمت دیگري از گل ماده به نام خامه خود را به تخمدان رسانده و تلقیح صورت میگیرد. طی این فرآیند، یکی از هسته هاي زایشی دانه گرده با تخمک ترکیب شده و جنین یا همان گیاهچه را بوجود میآورد و هسته زایشی دیگر با دو هسته قطبی ترکیب شده و بافت ذخیرهاي به نام اندوسپرم را تشکیل میدهد که همان بخش خوراکی یا مغز میوه پسته است. به عبارتی ساده تر تشکیل جنین و مغز میوه پسته بدون وجود دانه گرده امکانپذیر نیست. پس از اتمام فرآیند گردهافشانی و تلقیح، جداره تخمدان که سه برچهاي است شروع به رشد کرده و کمکم میوه هاي پسته ظاهر میشوند که باغداران از آن به نام مرحله ارزنی یا ارزنو نام میبرند. اگر گرده افشانی اتفاق نیفتد و گلهاي نر و ماده در هم نیامیزند، درصد زیادي از گلهاي ماده پس از یک رشد اولیه شروع به ریزش میکنند. دلیل این ریزش، عدم دریافت پیامی از جنین تلقیح نشده توسط گیاه میباشد که منجر به حذف و ریزش آن میوه غیربارور طی مکانیسمی هوشمند میگردد. با این وجود تعداد کمی از گلهاي تلقیح نشده همچنان به رشد خود ادامه داده و میوههاي پوك و بدون مغز (پارتنوکارپ) را تشکیل میدهند که اکثراً تا پایان دوره رشد روي درخت باقی میمانند. وجود این میوههاي پوك سبب هدر رفت بخش قابل توجهی از موادغذایی و انرژي گیاه میگردد؛ زیرا رشد و توسعه محور خوشه و جدارهاي میوه (پریکارپ) درختان پسته نیازمند حجم زیادي از مواد غذایی و محصولات فتوسنتزي است. بنابراین عدم گردهافشانی مناسب در باغهاي پسته خود را به صورت ریزش کامل خوشهها، تنک و کم دانه شدن خوشهها و افزایش میزان پوکی نشان میدهد که مجموع آنها سبب کاهش عملکرد اقتصادي باغ میگردد .

اهمیت درخت نر در باغ پسته

ویژگیهاي گلهاي نر و دانه هاي گرده پسته

به طور متوسط یک درخت نر داراي ۴ تا ۷ گل آذین در هر سرشاخه و بیش از ۱۰۰۰ گلآذین در تاج خود میباشد. آرایش گلهاي نر بر روي شاخه هاي درختان پسته از نوع گل آذین خوشه است. جوانههاي گل نر و ماده پسته بر روي شاخههاي تازه روییده شده در فصل بهار تمایز مییابند (گلانگیزي) و پس از تکمیل فرآیند تکامل و تأمین نیاز سرمایی در اواخر زمستان و اوایل بهار سال بعد بیدار شده و گلدهی آغاز میگردد (گلآوري). گل نر در ابتداي شکوفایی به صورت متراکم و قرمز رنگ میباشد و کمکم با نزدیک شدن به مرحله رسیدگی و گردهافشانی به رنگ زرد در آمده و از تراکم گلآذین کاسته میگردد. رنگ زرد گلآذین نشان از رسیدگی دانههاي داخل کیسه گرده (بساك) دارد که با پاره شدن این کیسه این دانههاي گرده با کمک باد در هوا پخش شده و گردهافشانی آغاز میگردد به طور متوسط روي هر گل آذین نر ۲۵۰ -۲۰۰ گل مجزا قرار دارد که هریک از این گلها از ۵ پرچم و هر پرچم از یک بساك چهار حفرهاي تشکیل شده است که دانههاي گرده را در دل خود جاي داده است (شکل ۳ .(هر گلآذین نر داراي ۱۵۰ تا ۲۵۰ میلیگرم گرده و حدود ۱۰ میلیون دانه گرده است. یعنی یک درخت نر بالغ میتواند با داشتن ۱۰۰۰ گلآذین بیش از ۱۰ میلیارد دانه گرده تولید کند که ۵۰ تا ۷۰ درصد آنها قابلیت جوانه زنی دارند .

گرچه گلهاي برخی ژنوتیپهاي نر براي زنبورها جذاب هستند اما حشرات هیچ نقشی در گرده افشانی  درختان پسته ندارند و گردهافشانی تنها از طریق باد و به مقدار اندکی نیروي جاذبه میسر میگردد. در شرایط اقلیمی سالهاي اخیر استان کرمان طول عمر دانه هاي گرده در فضاي باغ کوتاه بوده و به ندرت به بیش از یک روز میرسد و طول دوره گلدهی درختان نر نیز بین یک تا دو هفته متغیر است. شکل ۴ تا ۶ مراحل مختلف فنولوژي گلهاي نر و ماده پسته را نشان میدهد.

خصوصیات یک درخت نر مناسب:

گلدهی همزمان با ارقام ماده، تعداد گل، حجم دانهگرده و قدرت جوانهزنی مطلوب از کلیديترین نکات در انتخاب یک درخت نر مناسب جهت توسعه در باغهاي پسته است. علاوه بر این ویژگیها انتخاب درختان با رشد رویشی مطلوب و راست قامت، داراي طول دوره گلدهی و طول عمر دانهگرده مناسب و همچنین سازگار با ارقام تجاري نیز باید مد نظر قرار گیرد. باغداران باید درختان نري را براي باغ خود انتخاب کنند که زمان گلدهی آنها زودتر از ارقام ماده آغاز و دیرتر از آنها به پایان برسد؛ اما اوج گلدهی آنها با اوج گلدهی ارقام ماده همزمان باشد تا از همپوشانی کامل و حداکثري زمان گلدهی درختان ماده توسط درختان نر در سالیان مختلف اطمینان حاصل نمایند زیرا با توجه به میزان تجمع نیاز سرمایی در هر سال و نوسانات دمایی تغییراتی در زمان آغاز، پایان و یکنواختی گلدهی درختان نر و ماده ایجاد میشود

در همین رابطه مطالعات محققان آمریکایی نشان داد در  به خوبی برطرف نشود رقم نر پیترز که گرده دهنده غالب باغهاي آمریکا میباشد، گلدهی ضعیفی داشته و زمان گلدهی آن با کرمان به خوبی همپوشانی ندارد (کالسن و پارفیت، ۲۰۱۷)