بیماری گموز پسته(پوسیدگی فیتوفتورایی ریشه و طوقه پسته)

بیماری گموز پسته

پوسیدگی ریشه و طوقه, یکی از مهمترین بیماریهای درختان پسته است که باغداران اغلب آن را به نام گموز یا شیره سیاه می شناسند. این بیماری توسط گونه های مختلف قارچ فیتوفتورا در درختان پسته ایجاد میشود. در سال ۱۳۶۹ درصد مرگ و میر درختان در اثر این بیماری در برخی از باغ های منطقه رفسنجان ۱۱ درصد و به طور متوسط ۲.۷ درصد برآورد شده است. در خوش بینانه ترین حالت می‌توان همین میزان آلودگی را در سایر مناطق پسته کاری کشور انتظار داشت ولی باید توجه داشت که با افزایش سطح زیر کشت پسته و عدم رعایت بسیاری از نکات بهداشتی در باغ های پسته در سایر مناطق کشور به‌طور قطع خسارت این بیماری نسبت به ارزیابی های سال ۱۳۶۹ بیشتر شده است. بیماری گموز پسته در ایران اولین بار توسط شریف و همکاران در سال ۱۳۳۹ از استان کرمان گزارش شد. ولی عامل بیماری جدا سازی نگردید. اما در سال ۱۹۷۱ عامل بیماری توسط ارشاد تشخیص داده شد.
نشانه های بیماری :
درختان پسته در تمام مراحل رشد به این بیماری مبتلا می شوند. در اندام هوایی درختان بیمار نشان هایی مانند ضعف و کم رشدی, زردی, پژمردگی و در نهایت علائم سبز خشکی مشاهده می‌شود. در درختان دارای پوسیدگی طوقه, پوست درخت در محل اتصال تنه به ریشه, قهوه ای تا سیاه رنگ شده شکاف هایی در آن دیده می‌شود. از این شکاف ها اغلب اغلب صمغ شیری رنگ ترشح شده که در مجاورت هوا سیاه رنگ می‌شوند. به این دلیل در میانه باغداران این بیماری به نام شیره سیاه معروف است. در بسیاری از موارد درختانی که تنه و یا طوقه آنها به طور کامل به وسیله شانکر های ناشی از بیماری احاطه میشوند, میمیرند. در ریشه های مسن آلوده, ناحیه کورتکس و استوانه مرکزی به رنگ قهوه ای تیره تا سیاه در آمده و دچار پوسیدگی شده و ریشه های کوچیک تر نیز در نهایت از بین میروند.
عوامل بیماری :
حداقل ۱۱ گونه فیتوفترا ,در درختان میوه خشکباری از جمله پسته باعث ایجاد بیماری, مرگ و زوال درخت در باغ ها و نهالستان ها می گردند. در ایران میر ابوالفتحی و ارشاد و همکاران از درخت پسته دامغانی رفسنجان و نیریز را از درختان پسته کرمان راه از دستکاری های استان یزد از باغ‌های پسته قزوین و فانی را از خاک و درختان دارای علائم گموز در استان سیستان و بلوچستان جدا سازی نمودند.
قارچ فیتو فیتورا دارای ریسه‌های روشن و بدون دیواره عرضی بوده که در کاشت های مسن تر ممکن است دیواره عرضی نیز در ریسه ها دیده می شود. اسپورانژیوم های قارچ در محیط های مایع تولید شده اما برخی گونه ها در محیط کشت جامد نیز اسپورانژیوم تولید می‌کند. اسپورآنژیوم ها با تولید لوله تندشی و یا با تولید آزادسازی زئوسپرها جوانه می زنند. زمانیکه اسپورانژیوم ها در عصاره خاک و یا محلول های با مواد معدنی خاص قرار می گیرند, زئوسپورهای بالغ آزاد میشوند. برخی از گونه های فیتوفتورا اندام غیر جنسی شامل کلامیدوسپر و آماس زیسه نیز تولید می می‌کنند. اسپورها یا اسپورهای جنسی این قارچ در اثر تلاقی اندام جنسی نرم و ماده تولید می شوند. جداسازی فیتوفتورا از بافت هایی که به تازه گی آلوده شده اند راحت تر می باشد. در شانکر های قدیمی و یا ریشه های کلونیزه شده توسط ساپروفیت ها, جدا سازی قارچ مشکل است. انواع مختلفی از محیط کاشت های نیمه انتخابی از جمله p10vp و parph برای جدا سازی گونه‌های فیتوفتورا به کار می رود. استفاده از همیکسازول از رقابت پیتیوم با گونه‌های فیتوفتورا جلوگیری می‌کند.
چرخه بیماری و اپیدمیولوژی
این نوع کولوم گونه‌هایی فیتوفتورا از راه خاک آلوده,آب رودخانه, کانال, قنات های و مواد گیاهی به داخل باغ آورده می‌شوند. ابوسعیدی و همکاران را از آب قنات های موجود در مناطق پسته کاری جدا کنند اما نتوانستند بیماریزایی این قاچها را روی نهالهای پسته سرخس اثبات نمایند. گونه های فیتوفتورا معمولاً مانند ساپروفیت ها قادر به رقابت با سایر میکرو ارگانیزم ها نیستند اما می تواند برای سالها در خاک باقی بمانند. ظهور و شدت پوسیدگی فیتوفتورایی ریشه و طوقه ارتباط نزدیکی با رطوبت خاک دارد. بیشترین درصد مرگ و میر درختان در ماههای گرم سال اتفاق می افتد.
کنترل
-کاهش دفعات آبیاری و مدت زمان اشباع با خاک به خصوص در نزدیکی محل طوقه
-ایجاد زهکش مناسب در باغ ها
– خودداری از ایجاد رطوبت مستقیم اطراف تنه ها و تجمع آب نزدیک طوقه در سیستم آبیاری تحت فشار
– کاشت درختان به گونه ای که محل پیوند چندین سانتیمتر بالاتر از سطح خاک قرار می‌گیرد.
– آبیاری جداگانه کرد های سال های آلوده
– ایجاد اغلو اطراف درختان باغ های آلوده .
در این حالت با برداشتن خاک اطراف طوقه درختان, در صورت آلودگی طوقه, امکان مشاهده آن برای باغدار فراهم می آید. همچنین وجود جریان هوا و نور آفتاب در اطراف طوقه دختان باعث کاهش رطوبت اطراف طوقه می‌شود.
– در درختان با پوسیدگی طوقه لازم است که بافت های آلوده و تغییر رنگ داده و حتی چند سانتیمتر از بافت های سالم به وسیله چاقو تراشیده شده و قطعات آلوده با دقت در جمع آوری و نابود گردند. محل تراشیده شده را میتوان با قارچ کش هایی مانند اکسی کلرور مس, مخلوط بردو و یا کاپتان ضدعفونی نمود.
تنه و ریشه باقیمانده درختان بیمار باید به دقت از خاک خارج شده و ضمن ضدعفونی محل آلوده تا چندین سال از کاشت نهال در آن محل خودداری نمود.
– انتخاب و کاشت پایه‌های مقاوم و یا متحمل به پوسیدگی فیتوفتورایی ریشه و طوقه
در این مورد تاکنون چندین تحقیق در شرایط گلخانه انجام شده ولی با توجه به نتایج مختلف این تحقیق ها هنوز امکان معرفی یک پایه مناسب برای شرایط باغ فراهم نشده است. باتوجه به اینکه پسته گیاهی دو پایه و دارای گرده افشانی آزاد می‌باشد به دست آوردن ارقام با خصوصیات یکنواخت, مشکل و زمان بر بوده است که لازم است برنامه ریزی دقیق این کار انجام شود.
– ضدعفونی با سمومی مانند واپام و یا متیل بروماید باعث کاهش جمعیت اولیه گونه های فیتوفتورا در خاک نهالستان و باغها می شود. قارچ کش های سیستمیک مانند ریدومیل گرانول ۱۰ درصد تا حدی باعث کنترل تعدادی از پوسیدگی های ریشه و طوقه می شود. استفاده نامناسب از این قارچ کشها روی درختان بیمار می تواند باعث توسعه جمعیت های مقاوم به قارچ کش در بیمارگر شود.
– مطالعات مقدماتی نیز در مورد تأثیر میکروارگانیسمهای آنتاگونیست روی گونه های فیتوفتورایی در شرایط گلخانه انجام شده است ولی تاکنون امکان استفاده از این میکروارگانیزم ها در شرایط باغ فراهم نشده که این موضوع نیز نیازمند تحقیقات وسیع می باشد.
(لازم است هنگام استفاده از سموم ذکر شده بالا لیست سموم مجاز کشور که توسط سازمان تهیه می‌شود مراجعه شود)