دلایل پوک شدن پسته

دلایل پوک شدن پسته

پدیده پوکی در پسته در زمان تشکیل میوه تخمدان رشد میکند اما رشد جنین با اختلال رو برو میشود.پوکی در زمان تشکیل میوه هنگامی است که گرد افشانی انجام میگیرد اما تلقیح به دلایلی چون عدم رشد لوله گرده تا رسیدن به تخمک و همچنین از بین رفتن تخمک در زمان نزدیک شدن لوله گرده با مشکل رو برو میشود

به نظر میرسد که تحریک گرده برای فعال شدن سیگنال های هورمونی جهت تشکیل میوه لازم باشد.تشکیل میوه های پوک در زمان پر شدن میوه در ماه های خرداد و تیر یعنی در زمان نمو مغز نیز به وقوع میپیوندد که در این حالت جنین های تلقیح شده قادر به رشد و نمو و پر کردن میوه نمیباشد و سبب تولید میوه های پوک میگردد

عوامل ایجاد کننده پوکی پسته:

۱- عوامل ژنتیکی

تحقیقات نشان داده که میزان پوکی در ارقام مختلف پسته متفاوت میباشد. پوکی پسته کله قوچی بالاتر از نوع اکبری و احمد آقایی میباشد

۲- عوامل تغذیه ای

مدیریت کود دهی مناسب باغات پسته در میزان پوکی بسیار حائز اهمیت میباشد

عناصر نیتروژن(N) و بور و مس نقش مهمی در میزان کاهش پوکی دارد

۳- عوامل هورمونی

هورمون هایی مانند اکسین جیبرلین ها و سایتوکینین در رشد میوه و رشد جنین نقش مهمی دارند

۴- گرده افشانی

در برخی از باغات پسته که درخت نر وجود ندارد پوکی بیشتر میباشد. و وجود گرده زیاد میتواند از شدت پوکی بکاهد که البته باید سایر عوامل را نیز در نظر گرفت

۵-تنش های محیطی

از جمله گرمی هوا در زمان باز شدن گل ها و گرده افشانی میتواند موجب افزایش پوکی شود

توضیحات کامل:

پوکی در زمان تشکیل میوه:
هنگامی است که گرده افشانی انجام می‌گردد اما تلقیح به دلایلی چون عدم رشد لوله گرده تا رسیدن به تخمک و همچنین از بین رفتن تخمک در زمان نزدیک شدن لوله گرده با مشکل روبرو میگردد.
با این تئوری, تحریک فرایند گرده افشانی و یا حتی رشد لوله گرده در خامه برای تشکیل میوه کافی است اما عدم انجام لقاح مانع از تشکیل جنین و عدم پر شدن میوه و تولید میوه پوک می گردد. این پدیده ی تشکیل میوه بدون انجام لقاح, پارتنوکارپی نامیده می شود. برخی شواهد پژوهشی نشان می دهد که پارتنوکارپی تحریک شده توسط گرده افشانی مکانیزمی قوی برای تولید میوه های پوک در پسته به شمار می آید و به نظر می‌رسد که تحریک گرده برای فعال شدن سیگنال های هورمونی جهت تشکیل میوه لازم باشد. پدیده پارتنوکارپی اگر چه در گونه هایی از درختان میوه که تولید میوه های پر بذر می نمایند غیر معمول نیست اما در میوه های تک بذر نسبتاً نادر است. کربن نشان داد که پسته رقم کرمان تولید میوه پارتنوکارپ می‌نماید و پیشنهاد نمود که پدیده پارتنوکارپی ممکن است که در ایجاد پوکی برخی از میوه‌های پسته نقش داشته باشد اما بیان نموده که دلیل اولیه پوکی میوه های پسته این پدیده نیست بلکه احتمالاً دلیل ان سقط جنین پس از تلقیح می باشد, پدیده ای که به نام استنوسپرموکارپی مشهور است. که بیشتر در مورد میوه انگور گزارش شده است. شورکی و سجلی دریافتند که پارتنوکارپی می‌تواند به عنوان یک فاکتور موثر در پوکی پسته مطرح باشد. در پژوهشی به منظور بررسی تولید میوه‌های پارتنوکارپ در پسته از گرده هایی که تیمار اشعه گاما دیده بودند استفاده گردید و نشان داده شد که این گرده ها قادر به جوانه زنی و تحریک کیسه جنینی هستند اما قادر به لقاح نمی‌باشند. افزایش پوکی میوه تا سه برابر نشان داد که پدیده پارتنوکارپی در تشکیل میوه های پوک نقش مهمی ایفا می نماید. نتایج پژوهش های پلیتو هم نشان داد که کاربرد محلول دی سدیم فلورسین و در واقع انتقال ماده فلورسین به عنوان یک تکنیک موثر در پیش بینی سرنوشت تخمک مطرح می باشد. او همچنین بیان داشت که تشکیل میوه های پارتنوکارپ بیش از آنچه تصور می گردد به عنوان فاکتور مهمی در تولید میوه های پوک در پسته مطرح است.
پوکی در زمان پر شدن میوه:
تشکیل میوه های پوک در ماه های خرداد و تیر یعنی در زمان نمو مغز نیز به وقوع می‌پیوندد که در این حالت جنین های تلقیح شده قادر به رشد و نمو و پر کردن میوه نبوده و سبب تولید میوه های پوک می گردد. تشخیص این که پوکی یک میوه در کدام یک از زمان‌های تشکیل یا پر شدن میوه اتفاق افتاده است بسیار مشکل می باشد. مشخص گردید که الگوی رشد و نمو میوه های سالم به صورت سیگموئید مضاعف بوده در حالی که رشد و نمو میوه های پوک از الگویی سیگموئید ساده پیروی کرده و مرحله سوم رشدی را نشان نمیدهد.
عوامل بسیار متعددی در این پدیده به طور مستقیم یا غیر مستقیم نقش دارند که به طور خلاصه برخی از این عوامل عبارتند از :
عوامل ژنتیکی
پژوهش های مختلف نشان داده است که درصد پوکی در ارقام مختلف و در پایه های مختلف پسته متفاوت است که در که این مسئله نشان دهنده نقشه پتانسیل ژنتیکی پایه و پیوندک در بروز این پدیده است. مشخص گردید که بین ارقام تجاری میزان پوکی ارقام کلهقوچی و اوحدی به طور معنی‌داری بالاتر از ارقام اکبری و احمد آقایی است. ژنوتیپ درخت گرده زا و نوع دانه گرده نیز احتمالا می‌تواند در کاهش و یا افزایش پوکی پسته موثر باشد اما پژوهش های بیشتری در این زمینه نیاز است.
مشکلات گرده گرده افشانی:
در برخی از مناطق پست کاری که به دلیل تعدد درختان نر ابرگرده وجود دارد و کمبود گرده مطلوب مطرح نیست به نظر می رسد که در اینجا مشکل مربوط به گل های ماده میباشد. در یک خوشه گل تعداد زیادی گلچه شامل گلچه های طبیعی با قابلیت باروری و گلچه های کوچک نابارور وجود دارند. تعداد و توزیع گلچه های نابارور از یک طرف به پتانسیل ژنتیکی رقم مربوط است و از طرف دیگر به محدودیت های تغذیه ای, هرمونی و کربوهیدرات ها ارتباط دارد. گلچه های نابارور معمولاً در ۴ هفته اول پس از باز شدن ریزش می‌کنند. برخی از پژوهش‌ها نشان داده است که بیشتر مادگی های کوچک گلهای بنه و پسته اهلی, عقیم و توسعه نیافته بوده و در واقع اکثریت این نوع مادگی‌های نمو نیافته مربوط به گلچه های پایینی محور خوشه می باشند. به دلیل عدم نمود مادگی رشد لوله دانه های گرده در سطح کلاله متوقف می‌شود و عمل تلقیح انجام نمی گردد. سقط تخمک و عدم تمایل کامل تخمدان در زمان گلدهی منجر به ریزش گل و یا ریزش میوه اولیه می‌شود و در برخی حالات میوه اولیه رشد می نماید اما در نهایت پوک خواهد ماند.
طبق برخی پژوهش‌ها عدم انجام لقاح و تولید میوه پوک به دلیل مختلفی صورت می‌گیرد که مهمترین آنها عبارتند از:
عدم توانایی نفوذ لوله دانه گرده به داخل کیسه جنینی تخریب فونیکول عدم وجود کیسه جنینی, تخریب کیسه جنینی, از بین رفتن زود هنگام بافت خورش, عدم وجود سلول مادر مگاسپور, تخریب زود هنگام تخمک, از بین رفتن اندوسپرم در مراحل اولیه نمو, عدم سلولی شدن آندوسپرم , تخریب جنین در مرحله کروی شکل, کیسه جنینی بدون بافت اندوسپرم وتداخل رشد آندوسپرم و جنین و یا تاخیر در رشد جنین از مهمترین علائم محسوب می‌گردند. اما به نظر می‌رسد که تخریب فونیکول هم در ناحیه نفوذ لوله گرده و هم در ناحیه شالاز مهمترین عامل در تولید میوه های پوک می باشد.
علائم غیر طبیعی بودن رشد لوله گرده حدود یک هفته پس از باز شدن گلها قابل مشاهده بوده و مشکلاتی در ناحیه فونیکول در ناحیه ورود لوله گرده به بافت شالاز به خوبی مشخص می‌گردد. لوله گرده غیر طبیعی تجمع قند کالوز و عدم توانایی نفوذ لوله گرده در بافت خامه و از هم پاشیدن بافته سیتوپلاسمی لوله گرده همگی مانع عمل لقاح می‌شوند. برخی از لوله های دانه های گرده در بافت خورش متوقف می شود که در این حالت دانه های نشاسته در لوله گرده و تخمک تجمع می یابند.
در برخی مناطق دیگر, عدم همزمانی گلدهی بین درختان نر و ماده, عدم رعایت نسبت مناسب درختان نر به ماده و کمبود درختان نر در باغات و عدم تولید کرده کافی با نامیه مناسب نیز مطرح می باشد که عدم توجه به این موارد نیز می‌تواند درصد پوکی را با افزایش درصد میوه‌های پارتنوکارپ بالا ببرد. شورکی و سجلی دریافتند که مقداری از میوه‌های پوک پسته به دلیل گل های گرده افشانی نشده و یا گل هایی که دیرتر از زمان مناسب گرده افشانی شده اند می باشد که این پژوهش اهمیت همزمانی گلدهی درختان نر و ماده و تعیین بهترین درختان نر به عنوان گرده زا را نشان میدهد.
عوامل تغذیه ای:
مدیریت کود دهی مناسب باغات نقش بسیار مهمی در کاهش درصد پوکی محصول دارد. به نظر می‌رسد که عناصر نیتروژن, بر و روی در جوانه زنی دانه گرده, رشد لوله گرده در خامه بقای کیسه جنینی و جلوگیری از سقط تخمک نقش ویژه ای ایفا می کنند. لازم به ذکر است که عدم تعادل عناصر پرمصرف و کم مصرف و محدودیت های تغذیه ای نقش مهمی در افزایش این پدیده دارد. برخی پژوهش ها در کالیفرنیا نشان داده است که ثابت نگهداشتن میزان بور برگ ها بالاتر از ۳۲۰ ppm از افزایش تولید میوه های پوک می کاهد.
عوامل هورمونی و تنظیم کننده های رشد:
هورمون هایی مانند اکسین ها ,جیبرلین ها سایتوکین ها در رشد میوه و جنین نقش کلیدی ایفا می‌کنند و در واقع عدم تعادل بین تنظیم کننده های رشد محرکها و بازدارنده ها در میوه و جنین احتمالاً عدم رشد مناسب جنین و بروز پوکی می گردد. رشد لوله گرده در خامه بدون انجام لقاح نیز خود عاملی جهت تحریک کیسه جنینی برای سنتز هورمون های محرک رشد و تشکیل میوه اولیه می‌باشد. با اینکه غلظت های مناسب هرمون اکسین در بسیاری از درختان میوه سبب تسریع رشد میوه می گردد اما فرگوسن و همکاران نشان دادند که کاربرد اکسین هایی چون d-2,4و pcpa در درختان پسته کرمان تاثیر بر پدیده پوکی ندارد. کاربرد هورمون بنزیل آدنین به همراه اوره در خرداد ماه اگرچه در کاهش ریزش جوانه های گل پسته موثر بوده اما در برخی پژوهشها سبب افزایش پوکی میوه‌ها گردیده است, همچنین کاربرده بنزیل آدنین به تنهایی نیز سبب افزایش پوکی می گردد. غلظت های بالای اسید جیبرلیک نیز در زمستان اگر چه باز شدن گل های ماده را تسریع می نماید اما به دلیل مشکلات گرده افشانی این گل ها سبب افزایش پوکی میوه‌ها می‌گردد. کاربرد اتفین اگر چه احتمالا ریزش میوه های پوک و جوانه های گل را تشدید می نماید اما در کل سبب کاهش پوکی میوه‌ها می گردد. اگر چه هورمون های محرک رشد به صورت درون زا نقش مهمی در نمو میوه و جنین پسته دارد اما هنوز کاربرد خارجی این هورمونها در کاهش پدیده پوکی موفقیت‌آمیز نبوده است.
تنش های مختلف محیطی:
دمای بالا و گرمازدگی در زمانهای باز شدن گلها, گرده افشانی, اولیه میوه و همچنین درد زمان رشد و نمو جنین سبب افزایش پوکی میوه‌ها می‌گردد. عارضه آفتاب سوختگی در پسته که به دلایل مختلف از جمله تابش شدید نور خورشید و افزایش دما ایجاد می‌گردد نیز می‌تواند سبب ایجاد میوه‌های پوک گردد. مشخص شده است که جنین اکثر میوه‌هایی که دچار آفتاب سوختگی می‌شوند سقط شده و این میوه ها به صورت پوک و نیمه مغز در زمان برداشت مشاهده می‌شود.
تنش خشکی, شوری و دوره های آبیاری طولانی مدت سبب افزایش درصد پوکی محصول می‌گردند. موذن پور و همکاران در تعیین مناسبترین دوره آبیاری در درختان پسته نتیجه‌گیری کردند که بهترین دوره آبیاری ۳۰ تا ۴۵ روز (بافت متوسط تا سنگین) در ماه‌های خنک سال مانند فروردین تا اواسط خرداد و نیز از شهریور تا آبان ماه بوده و در ماههای گرم سال اواسط خرداد تا اوایل شهریور دور آبیاری مناسب ۲۵ تا ۳۰ روز (بافت متوسط تا سنگین) میباشد. جلوگیری از تنش های آبی در زمان رشد و نمو میوه و جنین از افزایش تولید میوه های پوک می کاهد.
تنش آفات و بیماریهای مختلف نیز پدیده موثر می‌باشند به طوری که پژوهش‌ها نشان داده است که نسل‌های آخری و شپشک ها به گونه ای قادرند به جنین آسیب برسانند که سبب پوکی میوه شده و امکان تمایز این نوع پوکی با پوکی فیزیولوژیکی برخی موارد سخت و غیرممکن می‌گردد. زنبورهای مغزخوار , سنها و حتی پروانه کراش نیز می‌توانند سبب جلوگیری از رشد جنین و تشکیل میوه های پوک و نیمه مغز گردند. اگرچه در ارتباط با تاثیر بیماری های مختلف پسته بر پدیده پوکی پژوهش های کمی انجام گردیده است اما آنچه مشخص است اینکه از درختان آلوده نمی توان محصول با کیفیت و کمیت مناسب انتظار داشت. اگرچه کاهش درصد پوکی محصول به دلیل عدم شناخت عمیق از این پدیده و به دلیل ماهیت پیچیده آن امری مشکل به نظر می‌رسد اما مدیریت مناسب ابیاری ,کوددهی و افات و بیماری ها سبب جلوگیری از ضعف عمومی درختان گردیده و به طور قابل توجهی از افزایش درصد پوکی محصول در باغات میکاهد. همچنین مشخص شده است که روش های سربرداری و تنک شاخه میتواند سبب کاهش درصد پوکی گردند. در پژوهشی مشخص گردید که کاربرد برخی از روغن های معدنی مانند روغن ولک در ارقام اکبری و اوحدی نیز می تواند سبب کاهش پوکی میوه ها گردد. محلول پاشی برخی از قندها نیز می‌تواند در کاهش پوکی میوه ها پسته موثر باشد.
آن چیز که مشخص است اینکه پدیده سال آوری با پدیده پوکی ارتباط نزدیکی دارد به طوری که پژوهش‌های مختلفی نشان داده است که در سال کم بار یا درختان کم بار میزان پوکی به طور معنی دار بیشتر از سال‌های پربار یا در درختان پر بار است. بنابراین کنترل سال آوری پسته و تنظیم باردهی درختان می‌تواند در کاهش پوکی محصول نقش مهمی ایفا نماید.
اگر چه پژوهش های محدودی در زمینه کاهش پوکی محصول پسته انجام شده است اما برای شناخت بیشتر این پدیده و کاهش آن نیز به مطالعات پایه ای مناسب و همچنین پژوهشهای کاربردی بیشتر می باشد.